Er zijn mensen die stellen dat de financiële functie zich niet meer heeft ontwikkeld sinds de uitvinding van het dubbel boekhouden. En ik moet zeggen dat ook het drie-dimensionaal boekhouden slechts heeft geleid tot zeer beperkte beschouwingen.
Maar de financiële functie doet meer dan boekhouden, tenminste dat was het uitgangspunt van de ontwikkeling “Van scorekeeper naar business partner”. Met de opkomst van de controllerfunctie in de jaren tachtig werd het duidelijk dat er meer onder de zon was dan het bijhouden van een grootboek en het opstellen van een jaarrekening. De financiële functie ontpopte zich steeds meer als spil in de informatievoorziening van de totale organisatie. Vanuit de achtergrond dat het de enige afdeling was die overzicht had over alle afdelingen en dat zij gewend was aan het periodiek verstrekken van informatie, kreeg zij ook automatisch de taak om management informatie te verstrekken. Management informatie die steeds meer gericht moest worden op niet-financiële indicatoren.

Inmiddels hebben vele jaargangen studenten van economische faculteiten en controllers opleidingen de balanced scorecard met de paplepel ingegoten gekregen. Even zovele pogingen om de balanced scorecard of daarmee vergelijkbare concepten in te voeren, zijn de afgelopen jaren gestorven in schoonheid (uit de Fast Close survey 2002 van Atos KPMG Consulting bleek dat slechts in 17% van de deelnemende organisaties de balanced scorecard op meerdere niveaus was ingevoerd en daarbij werd niet eens een uitspraak gedaan over de effectiviteit). Niet omdat het concept niet deugt, maar de praktijk is toch een stuk weerbarstiger. Ook andere drieletterige concepten als ABC, ABM, EVA en VBM hebben vele schrijvers aangezet tot vele publicaties (Trendwatch 2002) en hebben heel wat controllers en consultants van de straat gehouden.

Om aan te tonen dat het leven van de financiële functie nog steeds niet saai is ondanks het feit dat we nog steeds dubbel boekhouden, was daar twee jaar geleden e-finance. De laatste hype die kort duurde en velen ontgoocheld achterliet. Ook e-finance was niet iets waar je gemakkelijk een vinger achter kreeg.
Toch is het met al deze ontwikkelingen duidelijk dat ook voor de financiële functie verandering de enige constante is. Met ieder nieuw concept wordt van de financiële manager verwacht dat hij er over heeft gelezen, dat hij er een opinie over heeft en dient hij zich zelf te rechtvaardigen indien hij het niet direct enthousiast omarmt.

Dit heeft Fred Conijn, Edward Koops en Rob Uiterlinden ertoe gebracht met een aantal adviseurs van de World Class Finance praktijk van Atos KPMG Consulting een praktisch boek samen te stellen waarin een overzicht wordt gegeven van de uitdagingen voor de financiële functie. Gebaseerd op een jarenlange ervaring bij een groot scala van organisaties in de profit en non-profit sfeer hebben zij getracht de vele hypes terug te brengen tot praktische concepten geïllustreerd met concrete praktijkgevallen.
Een boek dat niet direct bedoeld is om in één ruk uit te lezen, maar vooral een naslagwerk is voor financiële en niet financiële managers om zich snel in te lezen in één van de vele onderwerpen en de eigen gedachten te spiegelen.

Voor u verder leest wil ik nog graag een beroep op u doen. Op het moment dat ik dit voorwoord schrijf is er een hoop beroering over de rol van financiële managers bij de déconfitures van grote bedrijven en bij de vele schandalen variërend van Enron tot de bouwfraude in Nederland. Er is niets mis mee om je te ontwikkelen tot een business partner en mee te denken in de ontwikkeling van het bedrijf, maar laten we (de achtergrond van) ons vak niet verloochenen. Een controller is iemand die anderen in staat stelt beter te beheersen. U zult als het fout gaat vooral worden afgerekend op uw rol en verantwoordelijkheid om te “score keepen” en de wijze waarop u anderen in staat hebt gesteld om risico’s te beheersen. Ik hoop dat dit boek u helpt deze rol nog beter, onafhankelijker en professioneler uit te voeren en wens u veel leesplezier toe.

De Meern, december 2002

Fred van der Waa
Solution leader World Class Finance
Atos KPMG Consulting