Management Accounting

Management Accounting

methoden van opbrengsten- en kostencalculatie

Inhoudsopgave

Voorwoord

Toepassingsgebieden opbrengsten- en kostencalculatie
1. Kosten en opbrengsten
  - Kosten en soorten bedrijven
  - De overheidssector
  - Contingentie-theorie
2. Toepassing van opbrengsten- en kostencalculaties
  - Vaststellen of beoordelen van verkoopprijzen
  - Assortimentsbeslissingen
  - Maatregelen gericht op kostenbesparing
  - Investeringsbeslissingen
  - Prognoses van het perioderesultaat
  - Bewaking van de uitvoering van de geplande activiteiten
  - Voorraadwaardering
3. Calculaties en beslissingen
  - Calculaties zijn niet exact
  - Winst als beslissingscriterium
  - Van calculatie tot beslissing
  - De invloed van de bedrijfseconomie
  - De invloed van de praktijk
4. Gezichtspunten bij management accounting
5. Calculatie en omgeving

Verschillende kostenindelingen
1. Kostensoorten
2. Functionele indeling
3. Directe en indirecte kosten
4. Kosten per activiteit
5. Variabele en vaste kosten
6. Relevante en verzonken kosten
7. Huidige en toekomstige kosten
8. Normatieve kostenbegrippen
9. Historische en actuele prijzen

Eenvoudige methoden van kostprijsberekening
1. Kostprijzen en verkoopprijzen
2. Deelcalculaties
  - Het begrip normale productie
  - Hoe bepalen we de normale productie?
  - Deelcalculatie voor berekening van afdelingstarieven
  - Toepassing bij andere calculatie-objecten
3. Enkelvoudige toeslagcalculatie op materiaalbasis
  - De toepassing in handelsbedrijven
  - Toepassing in andere bedrijfstypen
4. Enkelvoudige toeslagcalculatie op basis van arbeidstijden
5. Meervoudige toeslagcalculatie
  - Veel varianten van meervoudige toeslagcalculatie
  - Arbeidsuurtarieven of machine-uurtarieven?
  - Wie levert de gegevens voor de calculatie?
6. Beperkingen en risico's van toeslagcalculatie-methoden
  - Kostenversleuteling, geen kostenverbijzondering
  - Toeslagcalculatie en normale productie
  - Veranderingen in het prijsniveau van de directe kosten
  - De problematiek van de algemene toeslag
7. De gevolgen van de ordergrootte
8. De methode van de equivalentiegetallen
9. Calculaties met uitval
10. Kapitaalintensieve dienstverlening
11. Gemeenschappelijke kosten

De kostenplaatsenmethode
1. Van toeslagcalculatie naar kostenplaatsenmethode
  - De methodiek
  - Voorbeeld van een tariefsberekening
  - Vaststellen van verdelingsnormen
2. De indeling van de kostenplaatsen
  - Kostenplaatsen en afdelingen
3. Doeleinden van de kostenplaatsenmethode
4. Toepassingsvoorbeeld kostprijscalculatie
  - De kostenbegroting
  - De kostenverdeling
  - Voorbeeld van kostprijscalculatie op basis berekende tarieven van de laatste kostenplaatsen
  - De hanteerbaarheid van de kostenverdeelstaat
5. Een complicatie: onderlinge doorberekeningen
6. Dubieuze praktijktoepassingen
  - Onjuiste behandeling van indirecte materiaalkosten
  - Dubieuze behandeling van algemene kosten
  - Overmatig zware belasting van directe arbeidskosten
  - Arbitraire doorberekeningen
7. Maatregelen voor betere toepassing
  - Terug naar de toeslagmethode?
  - Kostenplaatsenmethode niet overbodig
8. Service-afdelingen als calculatie-object
  - Calculaties voor de vraag: zelf doen of inkopen?
  - Veranderde houding tegenover zelf doen
  - Waarom kosten van service-afdelingen doorberekenen?
  - Prijs- en afnamebeleid ten aanzien van service-afdelingen
  - Wanneer niet doorberekenen?
  - Hoofdkantoorkosten

Activity Based Costing
1. De activiteiten in de indirecte sfeer
2. Voorbeelden van cost drivers
3. Doeleinden van ABC
4. De kostprijscalculatie bij ABC
  - Toelichting op calculatie indirecte materiaalkosten
5. Kostenindelingen in de ABC-literatuur
6. Activiteitenanalyse en vaststellen calculatiebasis
7. Calculatievoorbeeld inkoopafdeling
8. ABC als nieuwe ontwikkeling
  - Met ABC nauwkeuriger kostprijzen mogelijk
  - Wanneer de ABC-methode te gebruiken?
  - ABC past in het tijdbeeld
9. Nut en kosten van ABC
  - De kosten van ABC
  - Hoe de kosten te beperken?
  - De kosten van nacalculatie
10. Risico's van toepassing van ABC

Direct costing en afzet-resultaatberekeningen
1. Betekenis van de term direct costing
2. Assortimentsbeslissingen
3. Het onderscheid tussen variabele en vaste kosten
4. Kritiek op de direct costing opvattingen
5. Varianten van direct costing
6. Afzet-resultaatberekeningen
7. Statistische kostenanalyse
8. Terugblik op de methoden van kostprijscalculatie
  - Verschillen in uitkomsten

Grondstoffen, arbeid, duurzameproductiemiddelen
1. Het belang van grondstoffen
2. De prijzen van grondstoffen
3. De hoeveelheidsgrondslag van grondstoffen
4. Indirecte materiaalkosten
  - Economische bestelseries
5. Enkele kenmerken van arbeidskosten
6. Berekening van arbeidsuurtarieven
7. Prestatiebeloning
8. Tariefsberekening bij duurzame productiemiddelen
9. Calculaties bij overcapaciteit
10. Afschrijving op duurzame productiemiddelen
  - Afschrijvingsmethoden in de praktijk
  - Levensduurverschillen en vervangingsanalyse
  - Diverse problemen bij het vaststellen van afschrijvingen

Verkoopkosten
1. De samenstelling van de verkoopkosten
  - De samenstelling van de marketing kosten
  - De samenstelling van de distributiekosten
2. De verkoopkosten in de kostprijscalculatie
3. Calculatie van marketing kosten
  - De methode van het genormaliseerde percentage van de omzet
  - Verhogen reclamekosten als remedie tegen omzetdaling
  - Verbijzonderen van marketing kosten
  - Het optimale niveau van de marketing kosten
4. Calculatie van distributiekosten
  - Indeling van de distributiekosten
  - Administratieve distributiekosten
  - Fysieke distributiekosten
  - Financiële distributiekosten
5. Klantgebaseerde calculaties
6. Kostprijscalculaties in de distribuerende groothandel
  - Differentiatie in het toeslagpercentage
  - Assortimentsbewaking
  - Artikelen op bestelling
7. Kostprijscalculaties in de detailhandel
  - Differentiatie van het toeslagpercentage
  - Assortimentsbewaking
8. Verliezen per artikel, per order of per klant wegens lage omzet
  - Artikelen met te lage omzet
  - Orders met te lage omzet
  - Klanten met te lage omzet
9. Distributie-alternatieven

Rentekosten
1. De te calculeren vermogenskosten
  - De indeling van het vermogen
  - De 'rente' op eigen vermogen
  - De rente van rentedragend vreemd vermogen
  - Renteloos vreemd vermogen
  - Voorbeeld van berekening van de rentabiliteitseis
  - Feitelijke of acceptabele vermogensverhoudingen?
  - De renteberekening in de calculatie
2. Vermogenskosten als winstopslag (toeslagmethode)
  - Winstmarge, rentabiliteitsnorm en omzetsnelheid vermogen
  - Wat bedoelen we met de term kostprijs?
  - De winstmarge gaat de calculator niet aan?
  - Differentiatie naar omzetsnelheid vermogen
3. Berekening van de vermogenskosten per soort actief per product (specifieke methode)
  - Voor- en nadelen van de methode
  - Niet toerekenbare activa
4. Opname van rente in de afdelingstarieven (tariefmethode)
  - Resultatenrekening bij de tariefmethode
  - Tariefmethode met winstopslag
  - Partiële toepassing van de tariefmethode
5. Client Based Costing voor vermogenskosten
  - Calculeren op basis van afwijkende situaties
6. Investeringscalculaties
  - Netto contante waardemethode
  - Toepassingsvoorbeeld NCW-methode
  - Schattingen en veronderstellingen
7. De methode van de gemiddelde rentabiliteit

Kosten van onderzoek en ontwikkeling
1. Inleiding
  - Samenstelling ontwikkelingskosten
  - Betekenis R&D
  - Toename of afname van R&D-kosten
  - Verborgen ontwikkelingskosten
  - Het besturen van R&D-activiteiten
2. De investeringscalculatie
3. De R&D-kosten in de kostprijscalculatie
  - R&D-kosten per project in de kostprijscalculatie
  - R&D-kosten worden behandeld als algemene kosten
  - R&D-kosten in de winstopslag
4. Life cycle costing
5. Het leereffect
  - Betekenis van het leereffect
  - Het leereffect mathematisch
  - Empirische vaststelling van het leereffect

Kostprijs en verkoopprijs
1. Kostprijs als richtsnoer voor de verkoopprijs
  - Cost-plus pricing
  - Achtergronden van de kostenoriëntatie
  - Het probleem van de onnauwkeurigheid van de kostprijsberekening
2. De spanning tussen kosten en markt
  - Schaalvoordelen
  - Onzekerheid over de afzetcurve
  - Prijsvaststelling als aanpassingsproces
  - Risico van prijsbederf
3. Wanneer is kostprijscalculatie van ondergeschikte betekenis voor de prijsbepaling?
  - De mate van vrijheid bij de vaststelling van verkoopprijzen
  - Target costing
  - Gemeenschappelijke productie
4. Wanneer domineert kostenoriëntatie?
  - Gevaar van eenzijdigheid
5. Structurele invloeden op de rentabiliteit

Kostenreductie
1. 'The decade of the diet'
  - Concurrentiestrategie volgens Porter
  - Gevaren van eenzijdige aandacht voor kostenreductie
  - Verschoven belangstelling
  - Rubricering van maatregelen tot kostenbesparing
2. Veranderingen in de organisatiestructuur
  - Vermindering van het aantal hiërarchische niveaus
  - Decentralisatie
  - Beperking van het aantal service verlenende afdelingen
  - Sterkere accenten op inkoop
  - Terugbrengen of opheffen van stafafdelingen
  - Periodieke sanering van het assortiment
3. Onderzoek en beperking van indirecte kosten
  - Activiteitenanalyse
  - Zero base budgeting (ZBB)
  - Overhead value analysis (OVA)
4. Overige maatregelen
  - Benchmarking
  - Onderzoek van nieuwe technologische mogelijkheden
  - Business process reengineering (BPR)
  - Verkorting van de doorlooptijd in de productie
  - Variabilisatie van de kosten
  - Target costing
  - De kaasschaafmethode
5. Kostenbegrotingen voor besparingsprojecten
6. Desinvesteringscalculaties
  - Onrendabele productgroepen
  - Onrendabele producten
  - Gebruik van een specifieke machine
  - Modulaire productopbouw en andere assortimentsaspecten
7. Beperking van kwaliteitskosten
  - Kosten van kwaliteitsbeheersing
  - Foutkosten
  - Minimalisering van de kwaliteitskosten?

Calculaties in een knelpuntsituatie
1. Assortimentsbepaling in een knelpuntsituatie
2. Lange termijnbeleid versus knelpuntcalculatie
3. Verhoging van verkoopprijzen bij capaciteitstekorten
4. Optimale organisatie van de knelpuntfactor
5. Lineaire programmering
  - Toepassing van lineaire programmering
6. Capaciteitsuitbesteding
7. Alternatieve kosten
  - Alternatieve kosten van een productiefactor
  - Toepassingsgebied van alternatieve kosten

Kostprijsnacalculatie en verschillenanalyse fabricagekosten
1. Functies van nacalculatie
  - Boekhoudkundige nacalculatie en het tijdsaspect
2. Afdelingsnacalculatie
  - Uitsplitsing van het verschil tussen voor- en nacalculatie
  - Afdelingsnacalculatie bij meer producten
  - Toepassingsmogelijkheden van afdelingsnacalculatie
  - Beperkingen van afdelingsnacalculatie
3. Ordernacalculatie
4. Nacalculatie van het materiaalverbruik
  - De registratie van het materiaalverbruik
  - Hoeveelheidsverschillen en prijsverschillen
  - Mengverschillen
5. De nacalculatie van machinekosten
  - Het bezettingsverschil en tempoverschil nader bezien
  - Het tempoverschil bij volledige capaciteitsbenutting
  - Omstelverschillen
6. De nacalculatie van arbeidsuren
  - Het urenbenuttingsverschil nader bezien
  - Bezettingsverschillen bij arbeidskosten
7. Het probleem van de tijdregistratie

Voorraadwaardering
1. Voorraadwaardering en kostprijscalculatie
  - Partiële kostprijscalculatie
  - Wettelijke voorschriften
2. De invloed van het kostprijssysteem op de voorraadwaardering
  - Vermogenskosten in de fabricagekostprijs
  - Het fiscale aspect
3. De invloed van voorraadvorming op het resultaat
4. Voorraadwaardering bij gemeenschappelijke productie

Budgetplanning
1. Enkele functies van budgetplannen
  - Definitie van budget
  - Basiselementen van een actieplan
  - Budgetfuncties
  - Wordt budgettering in alle bedrijven toegepast?
2. De afzet- en omzetprognose
  - De invloed van het verkoopbudget op de andere budgetten
3. Budgettering van kosten
  - De relaties tussen kostenbudgettering en kostprijscalculatie
4. Balans- en liquiditeitsbegrotingen
5. Schaduwzijden van budgettering
6. Agency-theorie

Budgettaire verschillenanalyse en rapportering
1. De bijsturing van het budget
2. Uitsplitsing van verschillen op basis van direct costing
  - Interdependenties in de verschillen
  - De gevolgen van voorraadmutaties
3. Uitsplitsing van verschillen op basis van absorption costing
4. Verdere splitsingen van het verschil tussen werkelijke en begrote bijdrage (of bruto-winst)
  - Assortimentsverschuivingen
  - De ontwikkeling van het marktaandeel
5. Budgettering op omzetbasis
6. Budgettering van fabricagekosten
  - Budgettering van machinekosten
  - Budgettering van arbeidskosten
  - Irritatie over boekhoudrapporten
7. Budgettering indirecte afdelingen op ABC-basis
  - De scheiding tussen variabele en vaste kosten
8. Wanneer wordt een verschil verder onderzocht?

Andere methoden van prestatiemeting
1. Budgetmethode heeft beperkingen
2. De Balanced Scorecard methode
  - Beperkingen van de BS-methode
3. Rentabiliteit als prestatiemaatstaf

Transfer pricing
1. Transfer pricing als probleemgebied
2. De gangbare methoden van prijsvaststelling
  - Leveren tegen marktprijzen
  - Leveren tegen kostprijzen
  - Welke methoden worden in de praktijk toegepast?
3. Grensoverschrijdende leveringen
4. Het suboptimalisatieprobleem

Literatuurlijst

Begrippenlijst

Index

drs M. van Wallenburg RA, Management Accounting, methoden van opbrengsten- en kostencalculatie, ISBN 9072194543, 480 pagina's, prijs f 49,90 (incl. btw), Uitgeverij Tutein Nolthenius, Den Bosch, tel. 073-6146400, fax 073-6138535.

Bij het boek hoort Werkboek Management Accounting, met per hoofdstuk repetitievragen, discussievragen en vraagstukken.