Managementsamenvatting

Organisaties ondersteunen hun bedrijfsprocessen meer en meer met IT. Dit leidt tot langere gekoppelde ketens van processen en systemen, die steeds complexer worden. Ook overschrijden de ketens organisaties. Het gevolg is een toenemend afbreukrisico van die ketens. Een maatregel om die risico’s inzichtelijk en beheersbaar te maken is de ketentest.

Dit boek beschrijft de aanpak voor het ketentesten. Op basis van een groot onderzoek onder Sogeti-collega’s met veel ervaring met ketentesten, zijn de ‘best practices’ verzameld en op dezelfde wijze vastgelegd als TMap NEXT^®, de succesvolle testaanpak van Sogeti.

Ketentesten is de testvorm waarbij het (bedrijfs)proces wordt doorlopen over een aaneengesloten reeks van systemen, mogelijk in verschillende organisaties, met als doel antwoord te krijgen op de vragen:
- Ondersteunt het IT-proces het bedrijfsproces op de juiste wijze?
- Zijn proces en systemen op de juiste manier met elkaar geïntegreerd?

Integraal ketentestplan: Ketentesten op het snijvlak van Business en IT
Testen loont alleen als er daadwerkelijk afbreukrisico’s te onderkennen zijn. De ketentest begint daarom met een ketenrisicoanalyse. Bij het analyseren van ketenrisico’s zoekt men, meer dan in een risicoanalyse voor een systeem, naar de faalkansen in de keten en wordt het schadeaspect aan het eindpunt van de keten gemeten. Indien nodig gaat daar een inventarisatie van het proces- en systeemlandschap aan vooraf om de ketens in kaart te brengen.

Een ketentest wordt bij voorkeur wordt uitgevoerd in een productieachtige omgeving. Zo’n omgeving is niet in alle organisaties compleet tot stand te brengen waardoor de ketentest als een geheel niet haalbaar wordt. Ook mandaat en budgettering over verschillende ketenpartijen heen kan de haalbaarheid negatief beïnvloeden. Daarom wordt een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd over alle ketenpartijen heen. De haalbaarheid wordt vergroot door de ketentest uit te voeren in deelketens.

Risico’s (=waarom testen) en haalbaarheid (=welke problemen zijn er te verwachten) worden onderzocht door de ketentestregisseur, waarbij de beslissing tot doorgaan met de test bij de opdrachtgever ligt. Deze informatie wordt aangevuld met plannings- en begrotingsgegevens vastgelegd in het integraal ketentestplan (IKTP). Dit plan, op te stellen door de ketentestregisseur, dient expliciet goedgekeurd (als Go/No go) te worden door de opdrachtgever.

Deelketentestplan: De opdeling van de (deel)keten in datastromen
Vervolgens wordt een plan opgesteld om de ketentest, eventueel in delen, uit te voeren. Een (deel)ketentest wordt uitgevoerd door een ketentestmanager, die zijn strategie, planning en begroting vastlegt en afstemt middels een deelketentestplan, het DKTP. Essentieel is de opdeling van de (deel)keten in datastromen. Dit zijn de stukjes van de keten die uiteindelijk fysiek worden getest. Ook op ieder DKTP wordt een Go/No go-beslissing gevraagd aan de opdrachtgever.

Nieuwe technieken
In de methode schenken we veel aandacht aan de activiteiten, technieken en producten die bij het opstellen van het IKTP en DKTP komen kijken. Het betreft nieuwe technieken, die uitgevoerd moeten worden in nieuwe rollen (ketentestregisseur en ketentestmanager). De haalbaarheidsanalyse, de keteninformatiekaart (KIK) en de ketenrisicomatrix zijn belangrijke producten die uitvoerig in het boek behandeld worden.

Inrichten van de ketentestomgeving
De activiteiten die moeten worden uitgevoerd om de ketentestomgeving in te richten zijn in een hoofdstuk beschreven dat voor de testinfrastructuurcoördinator bestemd is. Het inrichtingsdocument bevat naast de requirements voor ketentestomgeving en testtools ook de begroting voor het inrichten en beheer van de ketentestomgeving. Vanzelfsprekend is dit een beslisdocument voor de opdrachtgever.

Uitvoeren van de ketentest
Het specificeren van ketentestgevallen is een van de bijzonderheden van de methode. In lange en complexe processen is het niet haalbaar om alle testpaden uit te schrijven en honderden of duizenden ketentestgevallen te specificeren. De methode geeft de tester handvatten om het aantal te beperken door de meest krachtige testgevallen te ontwerpen. Het uitvoeren van een ketentest kan het best worden uitgevoerd op basis van een ketentestdraaiboek. Uitvoeren betekent in deze context voor de ketentestspecialist dat vooral de juiste mensen, op het juiste moment de juiste acties uitvoeren. Niet zozeer door zelf testgevallen in te voeren, als wel de specialisten (gebruikers, beheerders) hun werk te laten doen op basis van het ketentestdraaiboek. Hoe beter voorbereid, hoe minder tijd de ketentestuitvoering in beslag neemt.

Gezamenlijke uitvoering heeft veel voordelen
Dat ketentesten op het snijvlak van business en IT ligt, leidt tot de inzet van multidisciplinaire teams bij de ketentestuitvoering. Van het inventariseren van de testbasis, het specificeren van testgevallen tot het uitvoeren van de ketentest kent gezamenlijke uitvoering door IT en business veel voordelen, zoals een snellere doorlooptijd en aanzienlijk minder ‘dubbeltesten’.

Kostenbesparingen door hergebruik
De methode beschrijft hoe ketentestgevallen kunnen worden samengesteld uit eerder gemaakte testgevallen. Er wordt veel aandacht besteedt aan manieren om de kwaliteit van de ketentestgevallen en het ketentestdraaiboek te verhogen, om te bereiken dat deze producten herleidbaar, herhaalbaar en daarmee herbruikbaar worden. Hiermee rendeert de investering in het ketentesten optimaal.